De molens van Krimpen aan den IJssel

30 mei 2007

 

2007 is het jaar van de molens

In dit jaar presenteert Jan Bus
een boekje over de molens die  op onze gemeentegrond gestaan hebben.

Molens in Krimpen aan den IJssel is ook de titel van de lezing die hij houdt voor de HKK-leden.
Met verve vertelt hij over een episode van het landelijk Krimpen. *

Molens hadden al vroeg zijn interesse. In het Noord-Holland van zijn jeugd maakten ze het landschap compleet, maar niet alleen dat; ze zorgden voor droge voeten.
Al vele eeuwen heeft men er in de Krimpenerwaard alles aan gedaan om droge voeten te houden en ervoor te zorgen dat het water uit de polder bleef. Zo lang dat nog kon werd het overtollige water bij lage waterstand van de rivieren  op de Lek en de Hollandsche IJssel geloosd. De kaden en dijken hielden het water buiten. De droger wordende veenbodem zakte echter langzamerhand in.  Windwatermolens werden nodig om het water met behulp van windkracht uit de polders te verdrijven.
De powerpoint-presentatie voert ons langs de drie polders in het Krimpense en hun molens: De Stormpolder (1 molen plus een weidemolentje), Kortland (2 molens) en Langeland (2 molens plus een weidemolentje).  Het water werd geloosd op de Sliksloot en de Hollandsche IJssel. Stoom – en elektrische gemalen  namen later de plaats van de molens in.

Zijn studie richt zich op de verschillende typen en locaties. De grote molens, maar ook de hier en daar verspreid staande lichtere exemplaren in het weiland van Krimpen en in de Stormpolder.

Door aanwijzingen op historische kaarten en oude documenten is hij er in geslaagd achter de plaatsen en typen gekomen.

Korenmolen en zaagmolen
Een industriële molen, die we (weer) in volle glorie langs de dijk aantreffen is de Schelvenaer. Het is de enige molen in Krimpen. Het is niet meer het originele bouwwerk van 1853: de korenmolen ‘Onverwacht’ van molenaar Van Schelven. Die molen brandde in 1930 af. In 1993 is de molen op dezelfde plek herbouwd en staat er nu trots bij met een naam, die is afgeleid van die van de eerste molenaar.  Er is een restaurant, vergader-accomodatie en een terras aan de Hollandsche IJssel. Graan malen kan nog altijd, maar het gebeurt niet meer. Vrijwillige molenaars laten hem wel regelmatig draaien.
Verder richting Ouderkerk, bij de watertoren, stond ook een molen: de korenmolen van De Jong  (‘Geloof, hoop en liefde’). Daar is niets van over. Voor de bouw ervan gaf ‘Krimpen’ geen toestemming. De molens mochten de buurt en omwonenden geen overlast bezorgen. Nèt over de grens, in Ouderkerk, kon het. De molen van De Jong  kwam van Zaandam. Dat  overplaatsten gebeurde toen regelmatig: afbreken en opnieuw opbouwen. Dichtbij de molen van De Jong- maar eerder- stond er een houtzaagmolen. Dat was de molen van Pannevis.
Het boekje gaat dieper in op het type en de lokatie van de molen.

De Molenvlietsingel gezien vanaf de Nachtegaalsstraat. Verderop, rechts van het water, hebben de molens gestaan.

Maar, jammer genoeg, met de komst van stoom en elektriciteit als krachtbron raakte de ouderwetse Hollandse molen in onbruik. De wind en het weer deden de rest. Dit keer op een andere manier. Zo belandden er vele op de sloop.

Herkenningspunten
In onze gemeente zijn verschillende zaken die terug te voeren zijn op een verleden met molens.   Zoals de namen van straten of een water: de Molenvlietsingel, de Zaagmolen, de Boezemdreef of de Lekkerkerkse boezem. En natuurlijk de oude gemalen Reinier Blok en Langeland & Kortland. Deze krachtige opvolgers van de windmolens doen geen dienst meer. Het gemaal Johan Veurink bemaalt nu het gehele westelijk deel van de Krimpenerwaard.

Er zijn vrijwel geen foto’s van de Krimpense molens

Wij kennen er enkele van de korenmolens van Van Schelven (vS*)
en van De Jong en ook nog één van het weidemolentje van Pols.

Als u nog foto’s heeft, zouden die een aanvulling kunnen zijn.

Ooit de Langelandse sluis! Hier kon het water van de lange smalle boezem de IJssel in. Onder de IJsseldijk door. Ter hoogte van winkelcentrum De Korf.

 

*Op 8 oktober 2007 heeft Jan Bus deze lezing gehouden voor PROBUS in Capelle aan den IJssel.

afb.1 uit : 5. Mensen, molens en gemalen / W.Heuvelman en C. van Someren; Mensen in een waard vol wind en water, red. G.P. vd Ven. 2004

Het boekje ‘Molens in Krimpen’  is een uitgave van de Historische Kring Krimpen. Zie Publicaties.

vS* Meer over deze molenaar : “Een molen en zijn molenaar in Krimpen aan den IJssel” / P.C. Sigmond.
in Historische Encyclopedie Krimpenerwaard,1989, nr1.